Historia Kaletnika

Strona główna Przyroda Historia Historia szkoły Absolwenci Kościół Przy drodze... Myśli Biografie

Otoczenie Kaletnika przed wiekami leżało w centralnej części Jaćwieży, którzy pozostawili po sobie wiele śladów w nazwach miejscowości, jezior czy nazwiskach.  W pobliżu Kaletnika we wsi Bilwinowo zachowało się cmentarzysko Jaćwieskie z  5-6 wieku oraz grodzisko pojaćwieskie we wsi Jegliniec.

W 13 wieku Krzyżacy całkowicie zniszczyli kraj Jaćwingów. Ludność wytępili, część przesiedlili na Sambię, reszta rozproszyła się osiedlając się na Litwie i w Prusach. Ziemie te opustoszały i na trzy wieki porosła je puszcza.

Ponowna kolonizacja rozpoczęła się od 16 wieku od walk pomiędzy Krzyżakami a Litwinami, bowiem potężne knieje stanowiły ogromną wartość materialną.

Początek 17 wieku to okres pierwszego osadnictwa na ziemiach pojaćwieskich. Byli to najczęściej Polacy pochodzący z drobnej szlachty mazowieckiej, ale również chłopi z okolic Grodna i Merecza. Nad jeziorem Sejwy Czarne powstała około 1639 roku wieś Boksze założona przez Bokszewiczów, jej mieszkańcy strzegli Puszczy Przełomskiej przed niepożądanymi gośćmi, ale znowu najazd szwedzki, Tatarzy, wojna północna zahamowały  dalszy napływ osadników. Ponowna kolonizacja rozpoczęła się w drugiej połowie 18 wieku. Szczególnie zasłużył się na tym polu Antoni Tyzenhauz, który w 1766 roku  został generalnym administratorem dóbr stołowych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Z jego inicjatywy powstało wiele nowych wsi i miast. Na omawianym obszarze powstała duża wieś rolnicza Jegliniec (ok.1770 r.) oraz osada Lipowo. Przed 1784 r. powstała wieś i folwark Kaletnik, wieś i folwark Dębowo, folwark Piotrowa z wsiami Dąbrowa i Wiatrołuża, folwark Jabłonowo.

Przed 1791 rokiem powstał również folwark Lininek (dziś nie istniejący) z wsią Linówek, nad jeziorem o tej samej nazwie założony przez Zaniewskiego.

W latach 1784-1787 osiedlono Rosjanami (Filiponami) wieś Klonorejść,  zwana wówczas Klonoriszkami. Specjalny urzędnik królewski do zakładania nowych wsi Maciej Antoni Eysymont osiedlił nimi także wsie Głęboki Rów (1787 r.), Szury (1788 r.) i Wysoką Górę (1789 r.)

W 1789 roku w Orlinku osiedliło się 8 gospodarzy. W latach 1790-1791 zasiedlono Bobrowisko oraz Deksznie.

Maciej Strzyżowski, pułkownik pułku grodzieńskiego i właściciel folwarku Kaletnik, uzyskał 30 grudnia  1791 r. od biskupa wileńskiego Masalskiego zgodę na utrzymanie przy swoim folwarku kapelana.

Dnia 24 lipca 1793 roku król Stanisław August Poniatowski wydał zgodę na utworzenie parafii i przydzielił fundusz na utrzymanie księdza. 12 marca 1794 r. parafia została oficjalnie erygowana przez biskupa wileńskiego. 

    Maciej Strzyżewski wzniósł drewniany kościół, pokryty gontem o wymiarach 14,5 m. 6,5 m. Ponieważ świątynia ta okazała się zbyt mała w 1798 r. w miejscu poprzedniej została wzniesiona większa 29 m. długości i 17 m. szerokości, w tym samym roku została ona wyświęcona przez ks. Tomasza Piłsudskiego. W 1838 kościół został przesunięty o 800 m. w kierunku wschodnim, w miejsce gdzie do dziś znajduje się świątynia.

    Z 1840 r, pochodzi pierwsza wzmianka o cmentarzu grzebalnym. Znajdował się obok kościoła po drugiej stronie drogi. Otaczał go parkan z kamienia polnego, z wysoką bramą w kształcie dzwonnicy, w której były umieszczone dzwony. Pośrodku znajdowała się drewniana kaplica. Powierzchnia wynosiła około 2 ha. W początkach lat siedemdziesiątych wykonano ogrodzenie z kamienia i kaplicę. Przy odrodzeniu posadzono drzewka. Zbudowano także nowa bramę na czterech słupach krytą blachą. W bramie umieszczono dzwony.

W 1891 r. kościół otoczono parkanem z cegły w czterech jego rogach postawiono kapliczki z cegły i pokryto blachą. W parkanie była brama główna i furtka prowadząca na plebanię.

Drewniany kościół spłonął podczas działań wojennych w 1915 roku.  Po spłonięciu kościoła, do czasu odbudowania nowego, kaplica cmentarna służyła jako tymczasowa świątynia. Znajduje się ona na cmentarzu do dzisiaj. Zachowała się również brama cmentarna i ogrodzenie. Dzwon przeniesiono do wieży świątyni.

Na jego miejscu stoi obecny kościół murowany, wzniesiony w latach 1929 -1939 w stylu neoklasycystycznym. Ma dwie wieże zwieńczone kopułami z krzyżami, a we wnętrzu - dwa ołtarze.

Na początku 19 wieku w Kaletniku założono szkołę. Wynajęto na ten cel dom, zaś okoliczna ludność podjęła się zapłacenia na ten cel 100 talarów rocznie dla nauczyciela.

W 1819 roku do szkoły uczęszczało155 dzieci. Uczyły się tam "nauki chrześcijańskiej, pisać, czytać i liczyć".

Około 1880 roku Kaletnik liczył 50 domów i 389 mieszkańców.

Po odzyskaniu niepodległości Kaletnik należał do województwa białostockiego, powiatu suwalskiego.


W spisie ludności z XIX wieku, (dostępnym na stronie: http://www.mem.net.pl/stg/nazwiska.htm),

można znaleźć następujące nazwiska osób zamieszkujących Kaletnik i okolice:

Alboszty, Alechniewicz, Ambroziewicz, Amonay, Amonaytis, Andrulewicz, Andruszkiewicz, Andrzejewski, Aneszak, Angielski, Arczyszewski, Augustyn, Augustynowicz, Babicki, Baluta, Bartoszewicz, Bauszewicz, Bieczko, Bierciewski, Biercio, Bobrowski, Bogut, Bohdanowicz, Boraczewski, Brzozowski, Bulowicz, Buraczewski, Bujanowski, Burba, Burdym, Camczyk, Cebatkiewicz, Chalecki, Choloda, Chodkiewicz, Chotkiewicz, Cibatkiewicz, Czarkowski, Czebatkiewicz, Czechowicz, Czeropski, Czypryk, Dąbrowski, Danielewicz, Dziedziuch, Falkowski, Faustyn, Faustynowicz, Fideman, Fidryk, Filipowicz, Foley, Gliński, Godlewski, Gołębiewski, Gołoszewski, Gościewski, Gościński, Górski, Grabowski, Gryff, Gryszkiewicz Grzędziński, Grzeszenik, Iwanowicz, Izbicki, Jabłoński, Jagodziński, Jankowski, Jasionowski, Jaszkiewicz, Karłowicz, Kaszkiel, Kliczko, Korsak, Korzun, Kotarski, Kraszewski, Kruszewski, Kuczyński, Kukis, Lenkiewicz, Lestkiewicz, Leszkiewicz, Leszczyński, Maciejewski, Mackiewicz, Majewski, Maksymowicz, Markiewicz, Maximowicz, Maniuszko, Matulewicz, Mikulski, Miłun, Moroz, Namiotkiewicz, Nienartowicz, Ołdyński, Olszewski, Olsztyn, Onufrowicz, Orbaszewski, Osiecki, Osipowicz, Osmiański, Ostapowski, Ostrowski, Ozga, Pawłowicz, Popkowski, Radziewicz, Radziwiłowicz, Rogowski, Romanowski, Rudziński, Santor, Sapiewski, Saradyński, Satanowski, Sawicki, Sawolewicz, Siedlecki, Sikorski, Skindzierowski, Sławikowski, Snarski, Sosnowski, Sobolewski, Sochacki, Sojewski, Srebowski, Stabiński, Stankiewicz, Staszkiewicz, Subczyński, Świadzki, Szczawiński, Szostak, Szosty, Sztabiński, Szumliński, Szymczyk, Szyszkowski, Tarasewicz, Tomaszewski, Urbanowicz, Urucki, Warakomski, Waramowski, Wawrzyński, Wierzbicki, Wierzbiński, Winniewski, Witkowski, Wróblewski, Zabielski, Zakowski, Zawacki, Zawadzki, Zdanowicz, Zimnicki, Zolkowski, Żukowski, Zydanowicz, Zygmuntowicz.


Literatura:

1. Giełżyński W.: Jaćwięgi są wśród nas. – Warszawa: „Iskry”, 2001.

2. Jemielisty W.: Szkolnictwo w guberni suwalskiej . – Suwałki : Wydaw. Zbigniew Jan Filipkowski, 1997.

3. Studia i materiały do dziejów Suwalszczyzny. Red. Jerzy Antoniewicz. – Warszawa: PWN.

4. Województwo suwalskie: przeszłość, teraźniejszość, perspektywy. Red. Janusz Kopciał; Suwałki: Wydawnictwo „Hańcza”, 1995 .

5. Bacewicz J.: Podstawy wiedzy regionalnej: ziemia suwalska. – Słobódka: „Siew”, 2002.

6. Bacewicz J.: Suwałki i ziemia suwalska: przełom wieków. – Suwałki: „Wigry”, 2001.

7. Chałko J. :Dzieje parafii Kaletnik. - Łomża 1989.

8. Filipowicz Z.: Suwałki i okolice. – Warszawa: „Sport i Turystyka”, 1984.

9. Maciejewski S.: Szlakami północnej Suwalszczyzny. – Suwałki: „Jaćwież”, 2001. –

10. Patla A.: Piękno ziemi Suwalskiej. – Białystok: Wyd. Polskie Tow. Turystyczno – Krajoznawcze, 1973.

11. Podziewski J.: Na pojaćwieskich rubieżach. – Białystok: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985.

12. Województwo suwalskie: studia i materiały/ [red. nauk. Andrzej Stasiak]. Białystok: OBN, 1985 T. 1. – 1985.


Strona główna / Przyroda / Historia / Historia szkoły / Absolwenci / Kościół / Przy drodze... / Myśli / Biografie


Ostatnia aktualizacja tej witryny: 03 września 2014